Učiniti reforme efektnijim, obuhvatnijim, bržim i transparentnijim

Centri civilnih inicijativa (CCI) predstavili su danas obuhvatan izvještaj „Stanje nacije“ koji daje precizan pregled provedbe Reformske agende, kao i pregled efekata na poslovnu klimu i konkurentnost, tržište rada, socijalnu i penzionu politiku, javne finansije, javnu upravu i vladavinu prava, te na kraju uticaj svega pobrojanog na kvalitet života građana, prateći petogodišnje trendove.

1

 

Tokom 2014. godine, na inicijativu Ureda specijalnog predstavnika Evropske unije u Bosni i Hercegovini, generiran je tzv. „Sporazum za rast i zapošljavanje“ (Compact for Growth), nastao kao paket preporuka tzv. „Foruma za prosperitet i zapošljavanje“. Ovaj forum, tokom nekoliko mjeseci, okupio je reprezentativan skup predstavnika
domaćih institucija, privrede, civilnog društva i međunarodne zajednice u Bosni i Hercegovni (BiH), sa zajedničkim ciljem da se postigne konsenzus o nužnim reformama u nekoliko oblasti javnih politika. Inauguracijom tzv. „Britansko – Njemačke inicijative“, koja je potom transferirana u inicijativu Evropske unije (EU), za ubrzani put Bosne
i Hercegovine ka kandidatskom statusu, određeni politički uslovi za stupanje na snagu Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (SAA), prestali su biti eliminatorni, a nivo spremnosti domaće političke vlasti na provođenje reformi uspostavljen je kao kauzalni instrument integracijskog procesa, kao i podrške međunarodne zajednice
tranzicijskim reformama u BiH.

Sporazum za rast i zapošljavanje, kao konceptulani okvir reformi potrebnih Bosni i Hercegovni kako bi se značajno stabilizirale ekonomsko-socijalne prilike, unaprijedio ekonomski rast i razvoj, te poboljšao životni standard građana, bio je uvertira za iniciranje preciznog i obuhvatnog paketa reformi sadržanih u, početkom 2015,
usvojenoj Izjavi Predsjedništva BiH, koju su javno iskazanom podrškom i potpisom lidera, parafirale sve vodeće parlamentarne stranke u BiH, njih 14. Naknadnim preciziranjem odredaba Izjave, ista je preinačena u dokument „Reformska agenda za Bosnu i Hercegovinu 2015. – 2018.“, koja je zvanično usvojena u Vijeću ministara i vladama entiteta u julu 2015. godine. Vlade su se obavezale da imperative i ciljeve iz Agende pretoče u Akcione planove, što je ubrzo i učinjeno, pa su u periodu avgust-oktobar, usvojeni Akcioni planovi za nivo BiH, Federacije BiH (FBiH) i Republike Srpske (RS). Istu obavezu preuzele su i kantonalne vlasti u Federaciji BiH. Svrha Akcionih planova jeste da kroz konkretne zakonodavne i druge mjere, osiguraju provođenje načela i ciljeva sadržanih u Reformskoj agendi, sa zadatkom zaustavljanja negativnih ekonomskih trendova, pokretanja procesa rehabilitacije i modernizacije ekonomije, podsticanja održivog, efikasnog, socijalno pravednog i ravnomjernog ekonomskog razvoja, otvaranja novih radnih mjesta, povećanja i pravilnog usmjeravanja socijalne zaštite, stvaranja povoljnog i pravednog socijalnog ambijenta, vladavine prava i nulte tolerancije korupcije. Smatrajući Reformsku agendu najobuhvatnijim i najvažnijim poslijeratniim paketom reformi koje najdirektnije mogu utjecati na život građana BiH, Centri civilnih inicijativa (CCI) pokrenuli su program u sklopu kojeg se provodi i monitoringa provedbe i efektivnosti Reformske agende. Namjera CCI-a jeste da konstruktivno doprinese naučno utemeljenoj evaluaciji i vrjednovanju implementacije mjera sadržanih u Reformskoj agendi, te – mnogo važnije – da osigura empirijski dokazive procjene i nalaze o efektima koje Agenda donosi u kontekstu dugo očekivanih reformi i životnog standarda građana. Sa željom da naglasi važnost i obuhvatnost reformi koje BiH nužno mora provesti u kratkom vremenoskom roku, ovaj izvještaj nosi ambiciozan, dijelom pretenciozan, naslov „Stanje nacije“. Zašto? Reformska agenda, uprkos dominantnom mišljenju šire i laičke javnosti, predstavlja mnogo dublji i mnogo širi okvir od ekonomsko – socijalnih reformi. Načela i ciljevi Reformske agende zadiru u ideološke vrijednosti, historijsko naslijeđe i političke svjetonazore, kako onih koji vladaju, tako i onih kojima se vlada. Zato je želja CCI-a da kroz monitoring ovih reformi, ustvari, nenametljivo prati, mjeri, dokazuje, unaprjeđuje i ubrzava tranzicijske, mentalitetske i kulturološke reforme koje građani BIH i društvo u cjelini, ni nakon 25 godina tranzicije –  još uvijek nisu prošli.

METODOLOGIJA

Monitoring provedbe i efektivnosti Reformske agende, dio je Kampanje „Posao narodu“, koju CCI provodi s ciljem učešća u iniciranju, donošenju, provedbi i monitoringu ključnih ekonomskih reformi i ubrzavanja EU integracijskog procesa BiH. Pored navedenog, svrha monitoringa jeste da javnosti na jednostavan način  interpretira  važnost,
principe, domet, efekte i prococedure donošenja i provedbe mjera sadržanih u Reformskoj agendi. Vlasti Bosne i Hercegovine, na svim nivoima, u procesu pristupanja Evropskoj uniji prihvatile su obaveze koje se tiču širokih ekonomskih, socijalnih i drugih reformi u oblasti redukcije javne potrošnje, unaprjeđenja poslovnog
ambijenta, osiguranja održivosti poreskih sistema i javnih finansija, racionalizacije i efikasnosti javne uprave, te vladavine prava. Najvažniji cilj ovih reformi je ubrzavanje ekonomskog rasta, smanjenje nezaposlenosti, podizanje stope aktivnog i zaposlenog stanovništva, itd. Metodologija monitoringa provođenja pobrojanih reformi temelji se na tri glavna metodološka pristupa predstavljena u dva glavna dijela Izvještaja.  Prvi metodološki pristup podrazumjeva korištenje kvantitativnih metoda za izračun provedbe akcionih planova na svim nivoima na kojima su isti doneseni i gdje je njihova realizacija u toku. Kvantitativni monitoring podrazumjeva praćenje realizacije, kako za tretiran izvještajni period, tako i za integralni sadržaj konkrentog akcionog plana, odnosno svih akcionih planova, kao kumulativni prikaz realizacije. Uspostavljene su tri metodološke varijable kojima se utvđuje nivo realizacije Akcionih planova, putem kategorizacije:a) mjera usvojena, b) mjera u proceduri, c) mjera nije usvojena. Putem navedenih varijabli uspostavljena su 4 primarna indikatora realizacije Reformske agende:

  1.  Realizacija planiranih mjera u tretiranom izvještajnom periodu za svaki od nivoa pojedinačno (u ovom slučaju BiH, FBiH, RS);
  2.  Realizacija integralnih akcionih planova za svaki od nivoa pojedinačno (u ovom slučaju BiH, FBiH, RS);
  3.  Realizacija planiranih mjera u tretiranom izvještajnom periodu za sve nivoe kumulativno;
  4.  Realizacija integralnih akcionih planova za sve nivoe kumulativno.

Ovaj prvi metodološki pristup primarno je baziran na praćenju nivoa provedbe Akcionih planova Reformske agende, dok je drugi metodološki pristup  baziran na praćenju efektivnosti mjera iz Reformske agende na unaprjeđenju ekonomskih, socijalnih, institucionalnih, i drugih pitanja od značaja za život građana BiH.  Drugi metodološki pristup, predstavljen u drugom dijelu,  porazumjeva korištenje sekundarnih podataka (tj. podataka koji su već kolektirani i javno dostupni). To su podaci međunarodno priznatih metodologija mjerenja ekonomskih, poslovnih, socijalniih, pravnih, i drugih karakteristika određene države, kao jedan paket izvora, te podaci domaćih institucija, kao drugi paket izvora za formiranje sekundarnih indikatora.  U prvom redu ovdje su korišteni tzv. Maastricht kriteriji konvergencije. Kriteriji konvergencije predstavljaju
ekonomske uslove utvrđene Ugovorom o Evropskoj uniji (1992./1993.) kojima se procjenjuje spremnost država članica EU za učešće u trećoj fazi ekonomske i monetarne unije. Riječ je o sljedeća četiri kriterija, odnosno prva četiri sekundarna indikatora ove metodologije:

 

 

 

Provedba Reformske agende je ispod svih planova i očekivanja, a pozitivni efekti vidljivi su tek na nekoliko od 70 praćenih indikatora. Kumulativno posmatrano, za sve nivoe i sve akcione planove, samo 20% mjera iz Reformske agende je realizirano. Prema planu za 2015., za sve nivoe, samo 31% mjera je realizirano. Transparentnost, strukturalnost i efektivnost donesenih mjera je krajnje upitna. Vladavina prava, životni standard, nivo korupcije, javna potrošnja, zaduživanje, nivo penzija, nivoprosječnihplata, nivo investicija, stopa aktivnosti radne snage, te stopa nezaposlenosti, kategorije su bez značajnih promjena tokom 5 posljednjih godina, uključujući 2015. Efikasnost sudova i tužilaštava u procesuiranju korupcije i privrednog kriminala je izuzetno niska, što se odražava na gotovo sve sfere društva, evropski put i blokira reforme“, naveo je Adis Arapović, program menadžer CCI-a.

Nadamo se da će ovaj izvještaj i desetine argumenata koje smo danas iznijeli, biti dovoljni da se reformama pristupi mnogo odgovornije, transparentnije, obuhvatnije, i ciljano na životni standard građana, a ne na ispunjavanje uslova za nova kreditna zaduženja.Strukturalne reforme u obrazovanju, zdravstvu, socijalnoj i penzionoj politici, te posebno pravosuđu, na margini su Reformske agende, i to se tokom 2016. mora popraviti“, naveo je Arapović.

Današnjom promocijom pokrenuta je kampanja „Posao narodu“, kojom CCI želi dati doprinos provođenju i efektivnosti reformi u BiH. Integralan Izvještaj „Stanje nacije“ i više informacija o kampanji nalazi ne na adresi posaonarodu.ba